After Sixty Guides

Mannengezondheid na je 60ste

Gratis leeseditie

Dertigdagenplannen

Schrijf drie dingen op die u het afgelopen jaar aan uw lichaam hebt gemerkt en aan niemand hebt verteld. Bewaar het papier.
Verzamel elk potje, doosje en supplement in huis. Schrijf de volledige lijst met doseringen. Zet de datum erbij. Of vraag uw apotheek om een uitdraai.
Ga na of u werkelijk een vaste huisarts hebt. Zo niet, zoek dan twee praktijken bij u in de buurt die nieuwe patiënten aannemen.
Pleeg het telefoontje. Gebruik het belscript uit het volgende deel als de woorden niet komen. Vraag om een dubbele afspraak.
Bel een broer, zus, neef of nicht of degene die de familiegeschiedenis bijhoudt, en vraag waaraan uw ouders en grootouders zijn overleden, en ongeveer wanneer.
Doe één bloeddrukmeting netjes: vijf minuten stil zitten, blote arm, gesteund, niet praten. Schrijf hem op met de datum.
Kijk naar wat u deze week hebt verzameld. Zet onderaan de bladzijde uw drie belangrijkste zorgen voor de afspraak.
Schrijf één zin over de klacht die u het minst hardop zou willen zeggen. Alleen de zin. Niemand hoeft hem te zien.
Leg pen en papier op de stortbak. Begin de tijd op te schrijven, elke keer dat u plast.
Blijf bijhouden, en zet erbij wat u dronk en wanneer, inclusief thee, koffie en alcohol.
Maak de drie dagen bijhouden af. Omcirkel welk patroon u zelf al ziet.
Vraag aan wie het kan weten of u snurkt, hapt naar lucht of stopt met ademen 's nachts. Slaapt u alleen, tel dan hoe vaak u deze week vóór negenen in een stoel in slaap viel.
Neem de tas met medicijnen en supplementen mee en maak vijf minuten vrij bij de apotheek. Vraag naar wisselwerkingen en dubbele middelen.
Bepaal hoe laat u morgen opstaat en schrijf het op. Sta dan op dat tijdstip op, wat de nacht ook doet.
Sta op uit een stoel zonder uw handen te gebruiken, zo vaak als comfortabel gaat. Schrijf het aantal op. Dat is uw uitgangspunt.
Doe een reeks opstaan-uit-de-stoel terwijl de waterkoker doorloopt, of tijdens het eerste reclameblok. Knoop het vast aan iets dat toch al elke dag gebeurt.
Handen op het aanrecht, voeten naar achteren, borst naar het blad en duwen. Doe er zoveel als echte inspanning voelt.
Poets uw tanden staand op één been, één vinger aan de wastafel. Wissel halverwege van been.
Draag een volle boodschappentas in elke hand van de ene kant van het huis naar de andere, twee keer.
Loop door uw huis op zoek naar valgevaar en repareer er precies één: het omkrullende kleedje, het snoer door de gang, de donkere route naar de wc. Doe eventueel ook de valrisicotest op testjevalrisico.nl; die kost drie minuten.
Voeg echt eiwit toe aan één maaltijd waar het nu ontbreekt. Eieren, vis uit blik, bonen, kwark, wat u werkelijk eet.
Schrijf eerlijk op wat u de afgelopen zeven dagen hebt gedronken. Niet een gewone week. Deze week.
Bel of app één man die u langer dan een half jaar niet hebt gesproken. Zonder bedoeling.
Zoek één ding bij u in de buurt dat elke week op dezelfde dag samenkomt. Een werkplaats, een wandelgroep, een cursus, een vrijwilligersklus. Alleen zoeken.
Ga er één keer heen. Eén keer is alles wat er gevraagd wordt.
Schrijf één zin over welk soort man u bent als het om vroegopsporing gaat: degene die liever alles weet, of degene die liever niet gaat zoeken. Er is geen fout antwoord.
Schrijf de vijf onderzoeksvragen op een kaartje en leg dat bij uw afsprakenpapieren.
Vraag uw huisarts, of noteer om te vragen: "Waarvoor moet ik u precies bellen, en wat kan wachten?" Zet meteen het nummer van uw huisartsenpost erbij.
Maak het gezondheidsoverzicht van één bladzijde. Basis, medicijnen, aandoeningen, allergieën, hulpmiddelen, en uw staande vragen.
Maak twee kopieën: één voor de koelkast, één voor iemand die u vertrouwt. Zet over een half jaar een datum in de agenda om hem opnieuw te schrijven, en schrijf één regel over het ene ding uit dit boek dat u van plan bent vol te houden.

De juiste woorden

Werkbladen, scripts en raamwerken om te hergebruiken

Schrijf ze over, print ze, of zet ze op de achterkant van een envelop. Ze zijn van u.

Het belscript

Voor het telefoontje dat u hebt uitgesteld. Zeg het gewoon; de assistente heeft ergere dingen gehoord.

"Goedemorgen. Ik zou graag een afspraak maken als nieuwe patiënt. Het is lang geleden dat ik gezien ben, en ik wil het goed opnieuw opbouwen in plaats van even naar één ding te laten kijken. Kunt u me zeggen hoe lang zo'n consult normaal duurt, en of ik een dubbele afspraak kan krijgen?"

Hebt u al een huisarts en gaat het om iets specifieks:

"Ik wil graag een afspraak over iets dat ik voor me uit heb geschoven. Het gaat over [plassen / mijn stemming / seks / mijn drinken / vermoeidheid]. Ik boek er liever genoeg tijd voor om het goed te doen."

Het onderwerp noemen bij het maken van de afspraak is het deel dat mannen overslaan, en het is precies wat u een langer consult oplevert in plaats van een gehaast.

Krijgt u iets aangeboden dat maanden weg is: "Kunt u me bellen als er iets uitvalt?" Zeg daar ja op.

Het script voor de gênante klacht

Gebruik wat past. Zeg het in de eerste twee minuten, niet op weg naar de deur.

"Voordat we aan iets anders beginnen: er is iets wat ik gênant vind en ik wil het gezegd hebben."

Dan een van:

"Ik moet er drie of vier keer per nacht uit om te plassen, en het wordt al een paar jaar erger."

"Mijn straal is zwak en ik heb nooit het gevoel dat ik klaar ben."

"Ik heb bloed in mijn urine gezien."

"Erecties zijn het afgelopen half jaar veranderd en ik wil weten of het met mijn gezondheid te maken heeft."

"Ik heb helemaal geen zin meer in seks en dat is niets voor mij."

"Mijn drinken is opgelopen en ik vind de richting niet fijn."

"Ik ben al maanden somber, en ik heb gedachten die ik niet wil hebben. Daar heb ik vandaag hulp bij nodig."

Als praten te veel is: schrijf de zin op een papiertje en geef het af. Het werkt precies zo goed.

Als u wordt afgewimpeld: "Ik wil dat hier goed naar gekeken wordt in plaats van dat het blijft liggen. Wat is de volgende stap?" Herhaal het één keer. Vraag daarna om een verwijzing of een tweede mening.

Uw gezondheidsoverzicht van één bladzijde

Schrijf dit twee keer per jaar met de hand over. Bewaar het in uw portemonnee, op de koelkast, en bij één andere persoon.

Naam / geboortedatum: Bij nood bellen: (naam, relatie, telefoonnummer) Mijn huisarts / praktijk: (naam, telefoonnummer) Huisartsenpost buiten kantooruren: (telefoonnummer) Specialisten: (naam, waarvoor) Apotheek: Medicijnen en supplementen (naam, dosering, hoe vaak, wie voorschreef) — bijgewerkt op: __________ Aandoeningen: (gewone woorden, ongeveer sinds wanneer) Allergieën en slechte reacties: Hulpmiddelen, implantaten, protheses: Recente waarden: (bloeddruk met data, gewicht, alles waarvan mijn arts zei dat ik erop moet letten) Wilsverklaring / levenstestament / volmacht: (heb ik die, waar liggen ze, wie staat erin) Vragen voor het volgende bezoek: 1. _______ 2. _______ 3. _______

Het driedagenlogboek

Werkt voor de blaas, voor slaap, of voor drinken. Elke keer dezelfde vorm.

Datum | Tijd | Wat er gebeurde | Wat ik had gedronken | Iets bijzonders

Drie dagen is ruim genoeg. Neem het vel mee naar de afspraak. Het maakt van een vage klacht iets waar een arts mee kan werken, en bijna niemand doet het.

De vijf onderzoeksvragen

Schrijf ze op een kaartje. Werkt voor elk onderzoek dat u wordt aangeboden.

Waar zoekt dit naar, en wat gebeurt er daarna als het afwijkend is?
Hoe vaak komt er iets uit dat niets blijkt te zijn, en wat komt er dan bij kijken om dat uit te zoeken?
Als er een kanker gevonden wordt, moet die dan zeker behandeld worden, of kan het er een zijn die me nooit last had gegeven?
Wat zijn de risico's en bijwerkingen van de behandeling die ik dan waarschijnlijk krijg aangeboden?
Gezien alles wat u over mij weet: wat zou u aanraden, en waarom?

Het raamwerk "waarvoor moet ik u bellen"

Vul dit in met uw eigen huisarts, in uw eigen handschrift. Hun antwoorden, niet de onze.

Meteen 112: druk of pijn op de borst, tekenen van een beroerte, helemaal niet kunnen plassen, plotselinge hevige pijn in een zaadbal, plotselinge zware hoofdpijn, flauwvallen, een erectie die uren aanhoudt. Binnen een dag of twee de huisarts bellen: ______________________________ Aankaarten bij de volgende afspraak: ______________________________ Specifiek voor mij, van mijn arts: ______________________________

Werkblad steuncirkel

Niemand doet dit alleen, en de mannen die er het slechtst voor staan zijn de mannen met één naam in elke ring. Vul minstens één naam per regel in, en is een regel leeg, dan is die lege regel het nuttigste op deze bladzijde.

Concentrische steunringen — ikzelf, vertrouwde mensen, de buurt, professionals — weergegeven met mensen en symbolen, zonder woorden.

Degene die het zou merken als ik een week stil ben: ______________________
Degene aan wie ik iets moeilijks zou vertellen: ______________________
Iemand die ik de meeste weken op dezelfde dag zie: ______________________
De praktische helper (rit naar een afspraak, tweede paar oren in de spreekkamer): ______________________
Mijn apotheek, en bij wie ik daar terechtkan: ______________________
Mijn huisarts, en het nummer van de huisartsenpost: ______________________
Als het midden in de nacht is en het gaat slecht met me: (113 Zelfmoordpreventie: 113 of 0800-0113 · de Luisterlijn: 088 0767 000 · bij gevaar: 112 · en één persoon) ______________________

Vragen die mensen echt stelden

En als ze iets vinden?

Dan vindt u het nu in plaats van later, wanneer uw mogelijkheden smaller zijn. Dat is geen troostend antwoord, het is alleen het ware. Bijna alles wat in dit boek staat is vroeg beter aan te pakken dan laat. En de veel waarschijnlijkere uitkomst is dat er niets dramatisch wordt gevonden en dat u een hoop geruststelling krijgt die u tot nu toe hebt gemist.

Moet ik echt elk jaar op controle als ik me goed voel?

Misschien niet, en hier komt het eerlijke deel: hoe vaak u gezien moet worden, en wat er gecontroleerd moet worden, hangt af van uw leeftijd, uw voorgeschiedenis, uw aandoeningen en uw risico. Adviezen verschillen, ze zijn door de jaren heen veranderd, en ze zijn werkelijk persoonlijk. Leg deze vraag rechtstreeks bij uw huisarts neer: "Gezien mijn voorgeschiedenis: hoe vaak wilt u mij zien, en waar moeten we op letten?" Een goede arts geeft daar een echt antwoord op in plaats van een standaardregel.

Mijn bloeddruk is alleen bij de dokter hoog. Betekent dat niet dat het goed zit?

Misschien, en het is een bekend verschijnsel. Het is ook niets om zelf over te beslissen. Goed uitgevoerde thuismetingen, of een meter die u een etmaal draagt, zijn de manier waarop die vraag beantwoord wordt. Breng de gegevens mee en laat uw arts het uitzoeken.

Ik gebruik al jaren dezelfde pil en er is nooit naar gekeken. Is dat erg?

Het is een gesprek waard. Wat op uw zestigste bij u paste, past misschien niet op uw vijfenzeventigste, zeker niet als er medicijnen bij zijn gekomen of als uw nieren met de jaren veranderen. Vraag specifiek om een medicatiebeoordeling; dat is een gewoon verzoek, geen beschuldiging. Uw apotheek en uw huisarts doen dat samen.

Ik heb artrose. Wordt dat niet erger van bewegen?

Meestal het tegendeel, al doet het soort ertoe en heeft een opvlamming rust nodig. Spieren rond een gewricht nemen belasting van dat gewricht over. Veel mannen met knie- of heupartrose merken dat het versterken van het been de pijn over een paar weken vermindert, al is het begin ongemakkelijk. Een fysiotherapeut is de aangewezen persoon om dit voor u vorm te geven, en een verwijzing daarvoor is het vragen waard.

Is het op mijn eenentachtigste niet te laat?

Nee. Dit is de vraag die we het vaakst krijgen en het antwoord is niet veranderd. Onderzoek naar krachttraining bij zeer oude mensen, inclusief mensen in een verpleeghuis, laat stelselmatig krachtwinst zien. U krijgt niet terug wat u op uw vijftigste had. U krijgt zeer waarschijnlijk wel genoeg terug om verschil te maken voor hoe u leeft, en dat is een ander en nuttiger doel.

Komt er een vinger aan te pas?

Mogelijk. Een rectaal toucher is een kort lichamelijk onderzoek waarbij een arts de prostaat voelt. Het is ongemakkelijk en onwaardig en het duurt een seconde of vijftien. Of het nodig is hangt af van uw situatie, en u mag vragen waarom het gebeurt en wat het naar verwachting duidelijk maakt. U mag ook zeggen dat u het liever niet hebt, en horen wat daarvan de gevolgen zijn. Het is uw lichaam en u mag vragen stellen voordat iemand u onderzoekt.

Als het geen kanker is, maakt het dan nog uit?

Ja, om redenen die niets met kanker te maken hebben. Chronisch verstoorde slaap raakt uw stemming, uw bloeddruk, uw evenwicht 's nachts en uw kans om in een donkere gang te vallen. Een onbehandelde afsluiting kan op termijn problemen geven met blaas en nieren. En los van het medische: een man die niet meer met zijn vrouw naar de markt gaat vanwege zijn blaas, raakt iets echts kwijt. Dat is reden genoeg.

Is het niet een beetje onwaardig om hier op mijn vierenzeventigste nog om te geven?

Nee. Het idee dat seks een houdbaarheidsdatum heeft is een cultureel idee, geen medisch, en er zijn genoeg mensen die tot ver in de tachtig seksueel actief zijn. Of u dat wilt is volledig uw zaak. Wat niet redelijk is, is stilletjes ongelukkig zijn over iets dat u nooit tegen iemand hebt genoemd.

Mijn huisarts leek er ongemakkelijk van te worden. Wat nu?

Breng het dan opnieuw en directer ter sprake, of vraag om een verwijzing naar een uroloog, die dit dagelijks doet en er niet van opkijkt. U mag ook van huisarts wisselen. Een arts die seksuele functie niet kan bespreken met een man van in de zeventig is een arts met een hiaat, en u zou daar niet omheen hoeven werken.

Hebben oudere mensen niet gewoon minder slaap nodig?

Iets minder misschien, en het patroon verandert: lichter slapen, vaker wakker, eerder in de tijd. Maar de hele dag uitgeput zijn hoort niet bij normaal ouder worden, en moeheid als onvermijdelijk behandelen is precies hoe apneu tien jaar lang gemist wordt. Veranderde slaap is normaal. Gesloopt zijn is dat niet.

Ik heb gehoord dat die apparaten niet te doen zijn. Is het het waard?

Veel mannen vinden de eerste weken lastig en een flink deel geeft op. Twee dingen verbeteren de kansen: van tevoren weten dat het wennen echt is, en weten dat het type masker, de drukinstellingen en de bevochtiging allemaal aangepast kunnen worden als het niet gaat. Vraag naar de mogelijkheden voordat u stopt. En is het voor u werkelijk niet te verdragen, zeg dat dan, want er zijn andere aanpakken en die zijn het bespreken waard.

Is somber zijn niet gewoon realistisch op mijn leeftijd, gezien wat er gebeurd is?

Rouw, verlies en beperktere omstandigheden zijn echt, en verdriet als reactie op echte gebeurtenissen is geen ziekte. Het onderscheid dat telt is duur en bereik. Rouw komt in golven en laat u er tussendoor los; een depressie is een vlak, aanhoudend gewicht dat de kleur uit alles haalt, ook uit dingen die niets met het verlies te maken hebben. Weet u niet zeker welke van de twee u hebt, dan is die onzekerheid op zichzelf een goede reden om met iemand deskundigs te praten.

Ik heb een vrouw en volwassen kinderen. Hoe kan ik dan eenzaam zijn?

Heel goed, en het komt veel voor. Eenzaamheid is niet de afwezigheid van mensen; het is de afwezigheid van het soort verbinding dat u nodig hebt. Veel mannen hebben een vol huis en niet één persoon aan wie ze een angst zouden vertellen. Loopt uw hele gevoelsleven via één persoon, meestal een partner, dan is dat één zwak punt in de constructie, en het is de moeite waard een tweede kanaal te bouwen zolang het kan.

Is testosterontherapie dan oplichterij?

Nee. Een legitieme behandeling voor mannen met een echte medische oorzaak van een laag testosteron, goed beoordeeld en gecontroleerd, is echte geneeskunde. Wat twijfelachtig is, is het marketingapparaat dat het bij elke vermoeide man boven de vijftig aanprijst als algemeen middel, en de bedrijven die het zonder fatsoenlijke beoordeling verkopen. De behandeling is het probleem niet. De trechter wel.

Mijn vriend zegt dat het zijn leven heeft veranderd. Liegt hij?

Vrijwel zeker niet. Misschien had hij het werkelijk nodig. Misschien ervaart hij ook het effect van verwachting, dat krachtig is en niets om zich voor te schamen, of het effect van de andere veranderingen die mensen op hetzelfde moment doorvoeren. De ervaring van één man, hoe oprecht ook, is geen bewijs over uw lichaam, en ze kan u niet vertellen wat uw eigen uitslagen zouden laten zien. Wees blij voor hem en laat uzelf beoordelen.

Als ik een test afwijs, kan ik dan later van gedachten veranderen?

Ja, in vrijwel alle gevallen. Weigeren is niet definitief en het is geen aantekening die u achtervolgt. Omstandigheden veranderen, het bewijs verandert, en u mag erop terugkomen. Vraag of u het gesprek over een jaar of twee opnieuw kunt voeren.

Bij mijn vriend werd niets gevonden en twee jaar later had hij kanker. Betekent dat niet dat vroegopsporing zinloos is?

Het betekent dat geen enkele test perfect is. Onderzoeken missen dingen, en kanker kan tussen twee onderzoeken door ontstaan. Dat is een argument om nieuwe klachten serieus te nemen ook ná een schone uitslag, niet een argument tegen vroegopsporing. Een normale uitslag is informatie, geen garantie.

Staat dit allemaal niet gewoon in de computer bij mijn huisarts?

Een deel wel. Maar verschillende systemen praten niet altijd met elkaar, specialisten in verschillende ziekenhuizen zien elkaars aantekeningen niet vanzelf, en niets ervan zit bij u in een ambulance. Het overzicht vervangt het dossier niet. Het is de draagbare versie die er gegarandeerd is, en de enige waarvan u zelf bepaalt wat erop staat. Wilt u dat uw gegevens tussen zorgverleners uitgewisseld mogen worden, dan is daar in Nederland uw toestemming voor nodig; vraag uw huisarts en uw apotheek hoe dat bij u geregeld staat.

Ik woon alleen en er is niemand om een kopie aan te geven. Wat nu?

Dan telt de kopie op de koelkast zwaarder, en die in uw portemonnee ook. Overweeg er een te geven aan een buurman die u vertrouwt, of aan een vriend verderop die zou kunnen doorgeven wat u gebruikt. En is er werkelijk niemand, meld dat dan bij uw huisarts, en vraag bij het Wmo-loket van uw gemeente wat er in uw wijk aan ondersteuning is voor precies die situatie. Er is meer dan mensen weten, maar u moet ernaar vragen.

Ik voel me prima, dus wat is het punt?

Dat u zich prima voelt is oprecht goed nieuws en het is geen bewijs. De dingen waar dit boek zich het meest zorgen over maakt — druk, suiker, vroege kankers, een vernauwende slagader — zijn van nature stil. Dat is geen bangmakerij; het is de hele reden dat vroegopsporing en uitgangspunten als begrippen bestaan. Denk eraan zoals u zou denken over de bedrading in een huis dat perfect functioneert. Alles is in orde, precies tot het dat niet meer is, en het oordeel van een elektricien is goedkoop.

Als ze kanker vinden is het toch afgelopen, dus waarom zoeken?

Veel kankers die vroeg gevonden worden, worden met succes behandeld, en sommige onderzoeken vinden afwijkingen voordat ze überhaupt kanker zijn. De angst achter dit misverstand is begrijpelijk en een paar decennia achterhaald. Dat gezegd hebbend: de beslissing om te laten onderzoeken heeft werkelijk twee kanten, zoals hoofdstuk 9 uiteenzet; zorg alleen dat de kant waar u op uitkomt gekozen is op de echte afwegingen en niet op een angst die bij het tijdperk van uw vader hoort.

Naar de dokter gaan levert alleen maar pillen op."** Soms is dat zo, en soms is dat de juiste uitkomst. Maar een goede arts bespreekt niet-medicamenteuze opties waar die realistisch zijn, en u mag rechtstreeks om dat gesprek vragen: *"Wat zijn mijn mogelijkheden naast medicatie, en hoe lang zouden we die moeten proberen?

U mag ook vragen waarom een medicijn wordt aangeraden, wat het geacht wordt te doen, en wat er gebeurt als u het niet gebruikt. Een arts die dat gesprek niet wil voeren is een reden om een andere arts te zoeken, geen reden om ze allemaal te mijden.

Woorden die dit boek uitlegt

Uitgangspunt (baseline): Een vastlegging van waar uw gezondheid nu staat, zodat latere veranderingen iets betekenen.
BPH (benigne prostaathyperplasie): Goedaardige vergroting van de prostaat door de leeftijd. Geen kanker en het wordt ook geen kanker. De meest voorkomende oorzaak van plasklachten bij oudere mannen.
Rectaal toucher: Een kort lichamelijk onderzoek waarbij een arts de prostaat via de endeldarm voelt. Ongemakkelijk, snel, en een van de manieren om de klier te beoordelen.
Erectiestoornis: Aanhoudende moeite met het krijgen of behouden van een erectie. Vaak verbonden met de bloedvaten, en soms een vroeg teken van bredere doorbloedingsproblemen.
Stofwisselingsgezondheid: Kortweg: hoe uw lichaam omgaat met bloedsuiker, vetten en bloeddruk, en hoe gewicht rond het middel die drie beïnvloedt.
Nycturie: 's Nachts wakker worden om te plassen.
Overdiagnose: Het vinden van een ziekte die nooit klachten zou hebben gegeven of het leven zou hebben verkort. De belangrijkste reden dat beslissingen over vroegopsporing werkelijk twee kanten hebben.
Prostaat: Een klier onder de blaas, ongeveer zo groot als een walnoot, met de plasbuis er dwars doorheen.
PSA (prostaatspecifiek antigeen): Een stof die de prostaat maakt en die in bloed te meten is. De waarde kan om vele redenen stijgen, kanker is er daar één van.
Vroegopsporing (screening): Onderzoek bij iemand zonder klachten, op de kans dat er vroeg een ziekte gevonden wordt. Iets anders dan het onderzoeken van een klacht, wat altijd gerechtvaardigd is.
Samen beslissen: Een gesprek waarin uw arts de medische feiten en afwegingen levert, u levert wat voor u belangrijk is, en u samen beslist.
Slaapapneu: Herhaalde ademstops tijdens de slaap doordat de luchtweg dichtvalt. Komt veel voor, is behandelbaar, en wordt vaak jarenlang gemist.
Krachttraining: Elke oefening waarbij spieren tegen weerstand werken, inclusief uw eigen lichaamsgewicht. Werkt op elke leeftijd.
Wmo-loket: De ingang van uw gemeente voor ondersteuning thuis: huishoudelijke hulp, maaltijden, dagbesteding, aanpassingen in huis, vervoer en respijtzorg. Elke gemeente regelt het zelf en gebruikt vaak een eigen naam, zoals sociaal wijkteam of gebiedsteam.